Eperon d’Or wint de Onroerenderfgoedprijs 2018

  • 5 oktober 2018

De voormalige schoenfabriek Eperon d’Or in Izegem mag zich de derde winnaar van de Onroerenderfgoedprijs noemen. Geert Bourgeois, Vlaams minister-president en Vlaams minister van Onroerend Erfgoed reikt de Onroerenderfgoedprijs 2018 uit aan Eperon d’Or.

De erfgoedsite wint ook de publieksprijs op basis van een online poll waaraan bijna 10.000 mensen deelnamen. Schrijnwerker Frans Willems krijgt van de jury een eervolle vermelding voor zijn bijdrage aan de restauratie van de pastorie van Meusegem. De werking van de Heetveldemolen in Tollembeek wordt gevierd met een Prijs participatie, een eenmalige prijs in het kader van het Europees Erfgoedjaar.

De Onroerenderfgoedprijs beloont recente realisaties op het vlak van monumentenzorg, landschapszorg en archeologie. De derde editie van de prijs stond in het teken van erfgoed dat publiek toegankelijk is. Negenentwintig kandidaten schreven zich in. Een externe jury nomineerde de schoenfabriek Eperon d’Or in Izegem, de Heilige Geestsite in Mechelen en het belevingscentrum Het Moment in Scherpenheuvel-Zichem als laureaten. Elke laureaat wint een bedrag van 2.500 euro. Als winnaar ontvangt Eperon d’Or daarbovenop een bedrag van 12.500 euro, dus 15.000 euro in totaal.

Eperon d’Or

Eperon d'OrFoto: Eperon d'Or in Izegem © Onroerend Erfgoed

Eperon d’Or is een voormalige schoenfabriek uit Izegem. In haar tijd was het een van de belangrijkste schoenfabrieken uit de regio. Het art-decogebouw is in 1930 opgetrokken, naar een ontwerp van de Izegemse architect Charles Laloo. Tot de jaren 1940 produceerden ongeveer tweehonderd arbeiders er handgemaakte schoenen. Nadien volgde een langzame mechanisatie. In 1946 is het fabrieksgebouw uitgebreid met een betonconstructie aan de achterzijde. In 1968 liep de laatste schoen van de band. 

Het hoofdgebouw is in 1999 beschermd als monument. In 2005 kocht de stad de schoenfabriek. De niet-beschermde achterbouw volgde in 2010. In 2011 startte de restauratie met verschillende aannemers en in verschillende fases. Daarbij was er aandacht voor de oorspronkelijke kleuren van het interieur, oude glaspartijen en de geornamenteerde voorgevel. Er is een extra verdieping toegevoegd en een aanbouw gerealiseerd. Het gebouw kreeg een passende nieuwe functie: die van borstel- en schoenenmuseum. Ook het Huis van de Economie en het bezoekerscentrum van de stad Izegem kregen een plaats in het gebouw. De feestelijke en plechtige opening vond plaats in 2017.

Minister-president Geert Bourgeois: “Als minister van onroerend erfgoed maar ook als inwoner van Izegem ben ik bijzonder trots de prijs te kunnen uitreiken aan Eperon d’Or. Het is een prachtig herbestemmingsproject dat sterk inzet op publiekswerking en mensen op een heel toegankelijke manier laat kennismaken met het industrieel verleden van de streek. Ook de andere laureaten, wil ik uitdrukkelijk bedanken en feliciteren met een ijzersterke prestatie.” 

De jury: “In dit project komen oud en nieuw op een evenwichtige manier samen. Elementen met erfgoedwaarden werden in situ behouden en nauwgezet gerestaureerd, zonder hedendaagse toevoegingen te schuwen. Ze vormen een elegante aanvulling op de bestaande historische structuren en maken van dit gebouw een multifunctioneel geheel.”

De andere laureaten

De Heilige Geestsite in Mechelen

Heilige Geestsite MechelenFoto: De Heilige Geestsite © Onroerend Erfgoed

De Heilige Geestkapel is een van de oudste gebouwen van Mechelen. Ze bevindt zich in de schaduw van de Sint-Romboutstoren. De kapel is eind dertiende eeuw opgetrokken voor de Heilige Geest, een armeninstelling van Sint-Rombouts. In het Heilige Geesthuis ernaast werden goederen verzameld voor armenbedeling. Later kreeg de kapel de functie van wachtkamer. Mensen kwamen er een financiële bijdrage ophalen. 
In 1968 kocht de stad de Heilige Geestsite aan om er het stadspoppentheater in onder te brengen. De scène, de bühne en de tribune bevonden zich in het historische gedeelte van de site. Nadat de brandweer de zaal in 2007 afkeurde, startte een renovatietraject van lange adem. Daarbij werd het gebruik van het gebouw grondig geëvalueerd.

De herbestemming gaf aan het gebouw en de site errond een nieuw leven. De gerestaureerde kapel kan je afhuren voor bijzondere evenementen. Op de eerste verdieping bevinden zich de kantoren van beeldsmederij De Maan en een poppenatelier. De zolderverdieping is ingericht als een ontvangstruimte voor de artiesten. De historische gebouwen zijn maximaal hersteld, met het behoud van authentieke elementen zoals de oude zeventiende-eeuwse luiken. Een nieuwbouw herbergt twee theaterzalen en een repetitieruimte. In dit volume is een cultuurcafé gerealiseerd dat uitgeeft op het achterliggende cultuurplein. 

De jury: “De herbestemming van de Heilige Geestsite is een hefboomproject voor de stad Mechelen. Kinderen komen op deze plek met het erfgoed in contact, zonder dat ze er erg in hebben. Onbewust leren ze er zo dat eeuwenoud geen synoniem is voor stoffig en doods. Deze site leeft.”

Belevingscentrum Het Moment in Scherpenheuvel-Zichem

Het Moment Scherpenheuvel-ZichemFoto: Belevingscentrum Het Moment in Scherpenheuvel-Zichem© Onroerend Erfgoed

Belevingscentrum Het Moment is een project van de Abdij van Averbode. Deze werd gesticht omstreeks 1135 op initiatief van de graaf van Loon. In de loop van de eeuwen groeide de abdij uit tot een belangrijk religieus en intellectueel centrum. De abdij kende verschillende periodes van bloei en verval. Het huidige uitzicht van het abdijcomplex is vooral te danken aan verbouwingen in de zeventiende en de achttiende eeuw. De toren van de barokke abdijkerk vormt nog altijd een visueel baken voor de wijde omgeving.

De paters van de abdij deden in de afgelopen tien jaar grote inspanningen om de abdijgebouwen en ook de omgeving te restaureren en passend te herbestemmen. Ze willen er een aantrekkelijke en herkenbare toegangspoort van maken voor het gebied De Merode. Om de historische dreven beter tot hun recht te laten komen, maakten ze die autovrij en installeerden ze zitbanken. Het binnenplein van de abdij kreeg een rustgevende vijver en de abdijkerk werd zowel vanbinnen als buiten gerestaureerd.

Belevingscentrum Het Moment is de sleutel om van de abdij een volwaardige toeristische poort te maken. Je vindt er de abdij- en boekenwinkel, een huisbrouwerij, een kaasrijperij, een bakkerij en een brasserie. De site werd beter toegankelijk gemaakt voor bezoekers. Zij bereiken het centrum via een hersteld historisch pad langs de abdijvesten. De historische begrenzing van de abdij, die gedeeltelijk verloren was gegaan, is visueel hersteld door een nieuwe overkapping. De recentere gebouwen van de drukkerij van Averbode op het binnenplein zijn afgebroken om plaats te maken voor het terras van de brasserie.

De jury: “Het belevingscentrum is opnieuw een plek van nijverheid geworden, met een hedendaagse twist. Het resultaat van de restauratie is niet steriel. De gebouwen krijgen de ruimte om hun verhaal te vertellen.”